احساس شرم و تاثیر آن

این مطلب را به اشتراک بگذارید

احساس شرم و تاثیرات منفی آن بر سلامت روان

افرادی که به راحتی احساس شرم می کنند در معرض خطر افسردگی و اضطراب قرار دارند. وقتی هنجارهای اجتماعی را که به آن اعتقاد داریم نقض می کنیم احساس شرم می کنیم. در چنین لحظاتی احساس تحقیر، در معرض دید و کوچک بودن می کنیم و نمی توانیم مستقیماً به چشمان شخص دیگری نگاه کنیم. ما می خواهیم در زمین فرو برویم و ناپدید شویم.

شرم باعث می شود به خودمان دید منفی پیدا کنیم. در مقابل، احساس گناه ناشی از عملی مشخص است که ما مسئولیت آن را می پذیریم. احساس گناه باعث می شود که توجه خود را به احساسات دیگران معطوف کنیم.

زنان زودتر از مردان احساس حقارت می کنند و نوجوانان احساس شرم بیشتری نسبت به بزرگسالان دارند در نتیجه، زنان و نوجوانان بیشتر در معرض اثرات منفی شرم، مانند اعتماد به نفس پایین و افسردگی قرار می گیرند.

همه ما زمانی احساس شرمندگی کرده ایم. شاید ما را به خاطر تلفظ اشتباه یک کلمه معمول یا پوشیدن لباس شنا مورد تمسخر قرار داده اند، یا شاید یکی از عزیزان شاهد دروغ گفتن ما بوده است. شرم، حسی ناخوشایند است که وقتی در گودال معده خود احساسش می کنیم، به نظر می رسد هیچ پناهگاهی در برابر نگاه قضاوت گر دیگران نداریم. ما نسبت به خود احساس حقارت و بدی می کنیم و آرزو می کنیم ناپدید شویم. گرچه شرم یک احساس جهانی است، اما چگونگی تأثیر آن بر سلامت روان و رفتار آن بدیهی نیست. محققان موفق شدن درباره این موضوع به پیشرفتهای قابل توجهی برسند.

احساس شرم برای سلامتی مضر است:

شرایط خاصی باید فراهم شود تا کسی احساس شرم کند. قابل ذکر است، فرد باید از تخطی از یک هنجار آگاه باشد. همچنین باید این هنجار را مطلوب و لازم الاجرا بداند. زیرا تنها در این صورت است که با انجام آن تخلف می تواند احساس ناراحتی کند. برای به وجود آمدن احساس شرم همیشه لازم نیست که شخص مخالف حاضر باشد. گاهی کافی است دیگران را در حال  قضاوت کردن خود، تصور کنیم تا احساس شرم پدیدار شود. غالباً شخص تصویری از والدین را به ذهن متبادر می کند که می پرسند: “آیا شرم نمی کنی؟”

 افرادی که تمایل به احساس شرم دارند، صفتی که اصطلاحاً شرمساری نامیده می شود؛ اغلب از اعتماد به نفس پایینی برخوردار هستند (و برعکس، درجه خاصی از عزت نفس ممکن است ما را از احساس شرم بیش از حد محافظت کند). طبق تحقیقات انجام شده، بین افسردگی و شرمساری ارتباط قوی وجود دارد. همچنین به نظر می رسد رابطه ای بین میزان شرمندگی و اختلالات اضطرابی، مانند اختلال اضطراب اجتماعی و اضطراب عمومی وجود دارد.

تفاوت های جنسی و سنی در شکل گیری احساس شرم

نه تنها مردان و زنان به طور متفاوتی شرم می کنند بلکه به نظر می رسد که سن نیز بر چگونگی تجربه آن در افراد تأثیر می گذارد: نوجوانان بیشتر مستعد این احساس هستند. تمایل به شرم در میانسالی تا حدود 50 سالگی کاهش می یابد. و بعد از آن افراد راحتتر خجالت می کشند. نویسندگان این الگو را تابعی از رشد شخصیت می دانند. هویت نوجوانان و جوانان کاملاً شکل نگرفته است. علاوه بر این، انتظار می رود افراد در این گروه سنی با هر نوع هنجاری که جایگاه آنها در جامعه را مشخص می کند مطابقت داشته باشند. عدم اطمینان از چگونگی کنار آمدن با این انتظارات خارجی ممکن است باعث شود سریعتر احساس شرم کنند. در مقابل، در سنین میانسالی، شخصیت ما کم و بیش تنظیم می شود و هنجارها تأثیر کمتری دارند. اما وقتی وارد پیری می شویم و نگران افت بدن و ظاهر خود هستیم، دوباره احساس شرم می کنیم.

گناه و شرم: مرتبط اما متفاوت

برخی محققان معتقدند که شرم باعث کاهش تمایل فرد به رفتارهای سازنده اجتماعی می شود و این احساس گناه، پسر عموی شرم است که رفتار سازگارانه اجتماعی را ارتقا می بخشد. مردم اغلب از شرم و گناه به گونه ای صحبت می کنند که گویی یکسان هستند، اما اینگونه نیست. گناه مانند شرم، هنگامی رخ می دهد که ما هنجارهای اخلاقی یا دینی را زیر پا بگذاریم و خود را به خاطر آن انتقاد کنیم. تفاوت در این است که وقتی احساس شرم می کنیم، از نظر منفی به خود نگاه می کنیم؛ (“من بد هستم!”).  در حالی که وقتی احساس گناه می کنیم، یک عمل خاص را منفی می بینیم؛ (“من کار وحشتناکی کردم!”). ما احساس گناه می کنیم زیرا اعمال ما شخص دیگری را تحت تأثیر قرار می دهد و احساس مسئولیت می کنیم.

بعلاوه، احساس گناه نشانه این است که فرد می تواند همدل باشد، این ویژگی برای توانایی فرد در درک دیدگاه شخص دیگر، رفتار نوع دوستانه و داشتن روابط نزدیک و مراقبتی مهم است. در حقیقت، فقط در صورت داشتن احساس گناه، می توانیم خود را به جای شخص دیگر قرار دهیم و تشخیص دهیم که این عمل موجب درد یا آسیب رساندن به او شده است. همانطور که به طور کلی در مورد کودکان خردسال صادق است، افرادی که قادر به همدلی نیستند نمی توانند احساس گناه کنند. احساس گناه ما را از آسیب رساندن به دیگران بازمی دارد و ما را ترغیب می کند برای ایجاد منافع مشترک روابط برقرار کنیم. وقتی احساس گناه می کنیم، نگاه خود را به بیرون معطوف می کنیم و به دنبال راهکارهایی برای جبران آسیبی هستیم که وارد کرده ایم.

وقتی احساس شرمندگی می کنیم، توجه خود را به سمت داخل معطوف می کنیم و تمرکز خود را عمدتاً بر احساساتی می گذاریم که در درون ما قرار دارند و کمتر به آنچه در اطرافمان می گذرد، توجه می کنیم.

خلاص شدن از شر احساس گناه اغلب آسان تر از غلبه بر شرم است، تا حدی به این دلیل که جامعه ما راه های زیادی برای تسویه جرم های ایجاد کننده گناه، از جمله عذرخواهی، پرداخت جریمه نقدی و تحمل مدت زندان ارائه می دهد. برخی از آیین های مذهبی مانند اعتراف و توبه نیز ممکن است در مقابله با گناه به ما کمک کند. اما شرم قدرت بیشتری در باقی ماندن دارد و برای سلامتی مخرب تر است. زیرا عذرخواهی بسیار ساده تر از پذیرفتن و بخشیدن خود است.

برای افزایش اعتماد به نفس و کاهش احساس شرم می توانید مقاله افزایش اعتماد به نفس با EFT  را بخوانید.

منبع:

https://www.scientificamerican.com/article/the-scientific-underpinnings-and-impacts-of-shame/

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code